Жорий йилнинг февраль-апрель ойларида Афғонистонда хавфсизлик ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш соҳасидаги нохуш ҳодисалар сони 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 57,7 фоизга ошган.Бу ҳақда ташкилот бош котиби Антониу Гутерриш Хавфсизлик кенгаши ва Бош Ассамблеяга тақдим этган БМТ (БМТ) ҳисоботида айтилади, дея хабар беради Amu TV.
2026 йилнинг февралидан апрелигача 3687 та шундай ҳодиса қайд этилган. Жумладан, БМТ ходимларига бевосита таъсир кўрсатган 92 та хавфсизлик инциденти — ўтган йилнинг ҳисобот даврида 62 та бўлиб, 48 фоизга ўсган.
Шу билан бирга, ҳисоботда қайд этилишича, қуролли мухолифат гуруҳлари мамлакатни бошқараётган «Толибон»* ҳаракати учун алоҳида муаммолар туғдирмаган. «Афғонистон озодлик фронти», «Миллий қаршилик фронти», «Миллий сафарбарлик фронти» ва «Афғонистондаги яшил тренд ҳаракати» каби толибларга қарши гуруҳлар Бадахшон, Бағлон, Ҳирот, Қобул, Қандаҳор, Хост, Кунар, Қундуз, Панжшир ва Зобул вилоятларида уюштирилган ҳужумлар учун жавобгарликни ўз зиммасига олишган. Хабар қилинган ўн саккизта ҳужумдан ўн олтитаси БМТ экспертлари томонидан тасдиқланган.
Ҳисобот муаллифларига кўра, «Ироқ ва Шом ислом давлати» (ИШИД) ҳисобот даврида бирорта ҳам йирик ҳужумни амалга оширмаганига қарамай, оператив ва жанговар имкониятларини сақлаб қолган.
Ҳужжатда «Толибон» ва Покистон ўртасидаги кескинлик оқибатларига алоҳида эътибор қаратилган. БМТ маълумотларига кўра, 26 январдан 31 мартга қадар томонлар ўртасидаги жангларда 372 киши ҳалок бўлган, яна 392 киши жароҳатланган. Бунга асосий сабаб сифатида ҳаво ҳужумлари, шунингдек, трансчегаравий артиллерия отишмалари келтирилади.
Энг даҳшатли ҳужум 16 март куни, Қобулдаги «Омид» реабилитация марказида бомба портлаши бўлган. 269 киши ҳалок бўлган, яна 122 киши яраланган. Уларнинг аксарияти шифохонадаги беморлар бўлган.
Бундан ташқари, 27 апрель куни Кунар вилоятида Покистон томонининг ўққа тутиши оқибатида 7 нафар тинч аҳоли вакили ҳалок бўлган, 81 нафари яраланган. Қурбонлар орасида маҳаллий университет талабалари ва ўқитувчилари ҳам бўлган. 10 апрель куни Ҳирот вилоятидаги зиёратгоҳга уюштирилган навбатдаги ҳужумда 11 киши, жумладан, аёллар ва болалар ҳалок бўлган.
Ҳисоботда, шунингдек, толиблар ваъда қилган амнистияга қарамай, собиқ хавфсизлик кучларининг ҳуқуқлари бузилаётганига эътибор қаратилади. 26 январдан 31 мартга қадар БМТнинг Афғонистонга ёрдам кўрсатиш миссияси (МООНСА) бешта қотиллик, йигирмата ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш ва саккизта қийноқ ва шафқатсиз муомала ҳолатларини ҳужжатлаштирган.
Мамлакатда тан жазоси кенг қўлланилади. Фақат уч ой ичида 228 та шундай ҳолат қайд этилган. 29 нафар аёл, 196 нафар эркак ва уч нафар ўғил бола оммавий калтакланган. Бунга зино, уйдан қочиш, гомосексуализм, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш ва қимор ўйинлари сабаб бўлган.
Болалар хавф остида қолишмоқда. 1 январдан 31 мартга қадар БМТ 300 га яқин жиддий қоидабузарликларни тасдиқлаган, уларда камида 200 нафар бола, жумладан, 67 нафари қизлар жабр қўрган. Ушбу ҳолатларнинг 96 фоизи ўлим ва жароҳатлар, мактаблар ва шифохоналарга ҳужумлар ва инсонпарварлик ёрдамини рад этиш билан боғлиқ бўлган.
Афғонистон аҳолисининг деярли ярми ёрдамга муҳтож. БМТ ҳисоб-китобларига кўра, 2026 йилда 21,9 миллион киши ёки аҳолининг 45 фоизи гуманитар ёрдамга муҳтож бўлади. Бироқ, халқаро молиялаштириш тез суратларда камаймоқда. Апрель ойининг охирига келиб, зарур бўлган 1,7 миллиард долларнинг атиги 14 фоизи йиғилган.
Январдан мартгача 4,7 миллион киши турли шаклларда ёрдам олган. 3 миллиони озиқ-овқат, 1,4 миллиони тиббий ёрдам, қарийб миллиони озиқ-овқат ва яна бир миллиони ҳимоя билан таъминланган.
17,4 миллион киши озиқ-овқат билан таъминланмаган ва 4,9 миллион бола, ҳомиладор ва эмизикли аёллар тўйиб овқатланмаётгани учун даволанишга муҳтождирдар.
Вазият қочқинларнинг оммавий равишда ватанига қайтиши билан оғирлашмоқда. Тўрт ой ичида мамлакатга 548 мингдан ортиқ афғон кириб келган: 328 минг одам Покистондан ва 220 минг Эрондан қайтган. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти огоҳлантиришича, уларнинг аксариятида уй-жой, иш ва асосий хизматлардан фойдаланиш имконияти йўқ. Бундай вазиятда нафақат қочқинлар, балки аёллар ва қизлар ҳам ҳимоясиз қолган.
БМТ Бош котиби «Толибон»нинг мамлакат аҳолисининг ярми бўлмиш аёлларга нисбатан ҳаракатларини инсон ҳуқуқларининг энг долзарб муаммоларидан бири деб атади. Мана бешинчи йилдирки, қизларнинг олтинчи синфдан кейин ўқиши тақиқланган. Натижада 2,6 миллионга яқин бола мактабга бормайди.
Аёлларга 78 км дан ортиқ масофага ёлғиз саёҳат қилиш тақиқланади. Ҳирот ва Қандаҳор вилоятларида кийим-кечак қатъий тартибга солинади ва аёллар харид қилиш, зиёратгоҳларга ёки ҳудудлар оралиғига боришда маҳрам эркак билан бирга бўлиши керак.
Толиблар, шунингдек, афғон аёлларининг БМТ идораларида ишлашига тўсқинлик қилишда давом этмоқда. Бу эса миссиянинг мамлакат ичидаги фаолиятини жиддий мураккаблаштиради.
Оммавий ахборот воситалари ҳам босим остида қолмоқда: февраль ойида «Раҳи Фарда» телеканали ва радиостанцияси кўрсатувлари тўхтатилди, Ғазна вилоятидаги хусусий радиостанция эса вақтинча ёпилди.
Мамлакат иқтисодиёти заифлигича қолмоқда. 2025 йил октябрь ойида чегара ёпилганидан бери Покистон йўлаги орқали савдо 90 фоиздан кўпроққа тушиб кетган. Транспорт харажатлари учдан бирига ошган, инфляция февралдаги 6,4 фоиздан мартдаги 7,6 фоизга, озиқ-овқат савати эса 6,8 фоизга қимматлашган.
Гутерриш толибларни БМТ миссияси ва қўшни давлатлар билан қочқинларнинг ихтиёрий, хавфсиз ва муносиб қайтишини таъминлаш учун тизимли алоқа механизмини яратишга чақирди.
«Халқаро ҳамжамиятнинг Афғонистон олдидаги якуний мақсади шундан иборатки, унга кўра, Афғонистон халқаро ҳамжамиятга тўлиқ интеграциялашган, ўз халқаро мажбуриятларини бажариб, барча фуқароларининг ҳуқуқлари ва фаровонлигини таъминлайдиган давлатга айланади», — деди БМТ Бош котиби.
*Кўпгина мамлакатларда террорчи сифатида тан олинган ва тақиқланган ташкилот.
