Ўзбекистон Энергетика вазири Шерзод Хўжаев. Ўзбекистон президенти матбуот хизмати фотосурати
Ўзбекистонда кичик гидроэнергетика соҳасида хусусий инвесторлар учун шартлар режалаштирилган кўрсаткичлар сезиларли даражада ортда қолаётгани сабабли қайта кўриб чиқилади. Бу ҳақда мамлакат президенти Шавкат Мирзиёевга кичик ва микроГЭСлар тармоғини ривожлантириш бўйича кейинги чора-тадбирлар тақдимотида маълум қилинди.
Мажлисда таъкидланича, хусусий сектор иштирокида мамлакатда умумий қуввати 164 МВт бўлган қарийб 3000 та кичик ва микроГЭС қуриш режалаштирилган. Бироқ, ҳозирга қадар қуввати 41,6 МВт бўлган атиги 64 та объект фойдаланишга топширилган — бу режанинг чорак қисми, холос. 3000 та лойиҳадан фақат 932 таси бўйича ташаббускорлар аниқланган.
Жаҳон банки иштирокида ажратилган 150 миллион долларлик имтиёзли маблағлар ўзлаштирилиши суръати пастлигича қолмоқда. Тадбиркорлар ва инвесторларда станцияларни қуриш шартлари ҳамда ишлаб чиқарилган электр энергиясини реализация қилиш бўйича кўплаб саволлар мавжуд.
Шу муносабат билан қурилишни рағбатлантиришга қаратилган бир қатор чора-тадбирлар таклиф этилди.
Жумладан, аукционларда лойиҳанинг бошланғич нархи билан бирга электр энергиясини харид қилиш тарифининг энг қуйи чегарасини белгилаш, тарифларни станция қувватига қараб табақалаштириш таклиф қилинди. Бу “ноль” қийматда ютиб олинган, аммо амалга оширилмай қолган лойиҳалар муаммосини ҳал этиб, инвесторлар учун аниқ ва барқарор шарт-шароит яратади.
Қуввати 100 кВтгача бўлган микроГЭСлар учун лойиҳалаш ва қурилишнинг соддалаштирилган тартиби жорий этилади. Қуввати 50 кВтгача бўлган лойиҳалар шаҳарсозлик ҳужжатларининг экспертизасидан ҳамда давлат архитектура-қурилиш назоратидан озод қилинади.
Қўшимча сув босимини ҳосил қилиш учун каналлар, дарёлар ва ўзанлар конструкциясини ўзгартиришга рухсат берилади.
Сув хўжалиги объектларида кичик ва микроГЭСларни ўз эҳтиёжлари учун аукцион ўтказмасдан қуриш мумкин бўлади.
Лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш учун жараённинг барча босқичларини — мос майдонларни аниқлашдан тортиб станцияларни ишга тушириш ва улардан кейинги фойдаланишгача бўлган жараённи қамраб олувчи рақамли платформа ишга туширилади. Шунингдек, кичик ГЭСларни лойиҳалаш, қуриш ва эксплуатация қилиш бўйича ягона услубий қўлланма ҳамда хусусий сектор иштирокидаги лойиҳаларни амалга оширишнинг алоҳида тартибини ишлаб чиқиш режалаштирилмоқда.
Соҳадаги асосий муаммолардан бири импортга юқори даражада қарамлик бўлиб қолмоқда: кичик ва микроГЭСлар учун гидроагрегатлар ҳамда бутловчи қисмларнинг қарийб 90 фоизи хориждан келтирилади. Шу боис ишлаб чиқарилиши маҳаллийлаштирилиши лозим бўлган гидроагрегатлар ва бутловчи қисмларнинг аниқ рўйхати шакллантирилади. Тадбиркорларга 46 та кичик ва микроГЭС қурган «Ўзбекгидроэнерго» акциядорлик жамиятининг тажрибаси таништирилади, уларга лойиҳалаш, қурилиш-монтаж ишларини амалга ошириш ва ускуналар етказиб бериш бўйича комплекс хизматлар кўрсатилади.
Тақдимотда таъкидланишича, Ўзбекистондаги дарёлар ва каналлар тармоғининг умумий узунлиги 173 минг километрдан ошади. Кичик ва микроГЭСлар қуриш учун бетон билан қопланган каналларда алоҳида салоҳият мавжуд. Масъул идораларга бундай объектларни тўлиқ инвентаризациядан ўтказиш ва лойиҳаларни амалга ошириш учун қўшимча майдонларни аниқлаш топширилди.
2030 йилга қадар кичик ва микроГЭСларнинг ўрнатилган қувватини 204,8 МВтга, йиллик электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажмини эса 620 млн кВт·соат экологик тоза электр энергиясига етказиш режалаштирилмоқда. Бу 350 мингта хонадонни “яшил” энергия билан таъминлаш, йилига 187 миллион куб метр табиий газни тежаш ва атмосферага 311 минг тонна карбонат ангидрид чиқарилишининг олдини олиш имконини беради.
