ng.kz сайти фотосурати
Қозоғистоннинг шимоли-ғарбида жойлашган Қостанай шаҳрида яшовчи Илёс Айтжанов ижтимоий, миллий, этник, ирқий ёки диний адоватни қўзғатиш, шунингдек, шафқатсизлик ва зўравонлик культини тарғиб қилувчи материалларни тарқатиш иши бўйича икки йилу олти ой муддатга озодликдан маҳрум этилди. Бу ҳақда «Наша Газета» минтақавий нашри Қостанай вилояти суди матбуот хизматига таяниб хабар беради.
Қостанай шаҳри №2 суди Айтжановни Қозоғистон Жиноят кодексининг 174-моддаси 1-қисми ва 313-моддасида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топди. У жазони ўртача хавфсизлик даражасидаги жиноят-ижроия тизими муассасасида ўтайди.
Суд самимий пушаймонлик ва айбини тан олишни енгиллаштирувчи ҳолатлар деб топди. Оғирлаштирувчи ҳолатлар аниқланмаган.
Аввалги суд мажлисларидан бирида прокурор Данияр Наушабекнинг маълум қилишича, Айтжанов «адоват қўзғатишга қаратилган деструктив характердаги материаллар» билан танишган ва айблов томонининг версиясига кўра, шундан сўнг «мазкур мафкурани қабул қилган». Кейинчалик Айтжанов рус миллатига мансуб шахслар ва Россия тарафдорларига, шунингдек, Россия Федерацияси сиёсатини қўллаб-қувватловчи Қозоғистон аҳолисига нисбатан салбий ва ҳақоратомуз фикрлар билдирилган постларни жойлаштирган. Айблов томонининг таъкидлашича, ушбу нашрлар миллатлараро адоват ва ижтимоий-сиёсий кескинлик шаклланишига хизмат қилади.
Прокурор мисол тариқасида 2025 йил 27 апрелда Россия ва руслар ҳақида кескин фикрлар билдирилган нашрни келтирган. Шунингдек, у Айтжанов томонидан 2026 йил 7 март куни Facebookка жойлаштирилган, «Ҳаммасини, ҳатто чақалоқларни ҳам ўлдириш лозим — ёқимтой рус кампири» деган изоҳ билан берилган видеони тилга олган.
Умуман олганда, иш доирасида Айтжанов 2022 йил октябридан 2026 йил июнига қадар Facebook ва Instagramда жойлаштирган бешта пост кўриб чиқилган. Улар орасида ўлим ва тан жароҳати етказилиши акс этган кадрлар ҳам бўлган. Судда ўқиб эшиттирилган экспертиза хулосаларига кўра, видеолардан бирида зўравонлик ва жисмоний азоб етказилиши тасвирланган.
Қозоғистон Халқаро инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги бюроси қўшимча қилишича, бундан ташқари, Айтжанов «президентлар Назарбоев ва Тўқаев, ҳокимият, АЭС қурилиши, Россияни қўллаб-қувватловчи шахслар, Россия раҳбарияти ҳақида салбий баҳолар билдирган, Россия ва Украина ўртасидаги можаро юзасидан ҳам баҳоловчи фикрлар билдирган. Шунингдек, унга большевиклар томонидан мамлакатдан чиқариб юборилган россиялик файласуф Иван Ильиннинг иқтибосини келтириш ҳам айб сифатида қўйилган».
Илёс Айтжанов судда нашрларни ижтимоий тармоқлардаги Россия тарафдори бўлган фойдаланувчиларнинг хабарларига жавобан жойлаштирганини айтган.
«Бутун жанжал Тобил ва Руднийдаги кўчалар — Ленин, Терешкова ва Октябрнинг 50 йиллиги номларини ўзгартириш ҳақидаги петициямдан бошланди, — дейди у. — Шундан кейин менга шахсий хабарларда кўчалар номини ўзгартириш керак эмаслиги, чунки кимдир бу шаҳарлар ва заводларни қургани ҳақида ёза бошлашди. Ҳаммаси шундан бошланди. Иккинчи эпизод бўйича эса — Олмаотада бир йигитни ёлланма аскарлик ҳақидаги модда билан 5 йилга қамашгани ҳақида видео бор эди. Мен ҳам бу бизнинг урушимиз эмаслиги ва биз у ерга бормаслигимиз кераклиги ҳақида катта пост ёздим. Шундан кейин шахсий хабарларимга жуда кўп хабарлар кела бошлади. Ва мен одамлар урушиш учун бораётганлар билан нима содир бўлишини билишлари учун кўргазмали мисол сифатида видеони жойлаштирдим».
Шу билан бирга, у миллатлараро адоват қўзғатиш нияти бўлганини инкор қилган.
«Facebook ва Instagramдан салбий муносабатлар бошланди, мен эса уларга жавоб бера бошладим. Албатта, провокацияга жавоб берганим хато бўлган. Энди бу провокация бўлганини тушуняпман. Айбимни тан оламан», — деган у.
Айбини тан олганига қарамай, прокуратура процессуал келишув тузишдан бош тортган. Бироқ иш соддалаштирилган тартибда, гувоҳларни чақирмасдан ва далилларни текширмасдан кўриб чиқилган.
Қозоғистонда адоват қўзғатиш тўғрисидаги модда бўйича жиноий ишлар тез-тез қўзғатилиб, суд ҳукмлари чиқарилади. Бундай ишлар фигурантлари орасида нафақат журналистлар ва блогерлар, балки ижтимоий тармоқларнинг оддий фойдаланувчилари ҳам бор. Бундай ҳолатларда, қоида тариқасида, TikTokдаги тўғридан-тўғри эфирлар вақтида билдирилган фикрлар ҳақида ҳам сўз боради.
