Европа Иттифоқи Туркманистонда инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари ҳолати, жумладан трансмиллий таъқиблар эҳтимоли бўйича хавотир билдирди ва мамлакат ҳукуматига ташвиш уйғотаётган айрим ҳолатлар бўйича рўйхат тақдим этди. Бу ҳақда 22 июнь куни Ашхободда бўлиб ўтган Европа Иттифоқи ва Туркманистон ўртасидаги инсон ҳуқуқлари бўйича 18-чи мулоқот якунлари бўйича Европа Иттифоқи баёнотида айтилади, деб хабар беради turkmen.news.
Туркманистон делегациясини Ташқи ишлар вазири ўринбосари Мяхри Бяшимова, Европа Иттифоқи делегациясини эса Европа ташқи алоқалар хизмати Марказий Осиё бўлими раҳбари Дитмар Крисслер бошқарди. Мулоқотда шунингдек, омбудсман Яздурсун Гурбанназарова ва Туркманистон Таълим вазири ўринбосари Азат Атаев ҳам иштирок этди.
Европа Иттифоқи баёнотида айтилишича, муҳокамалар конструктив руҳда ўтган ва қонун устуворлиги, асосий эркинликлар, экологик, ижтимоий ҳамда иқтисодий масалалар, меҳнат ҳуқуқлари, шунингдек, гендер тенглиги каби кенг доирадаги мавзуларни қамраб олган.
Туркманистон аёллар, болалар ва ногиронлиги бўлган шахслар ҳуқуқлари соҳасидаги мажбуриятларни бажариш бўйича ўз режаларини тақдим этган. Шунингдек, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар соҳасидаги сўнгги ўзгаришлар ҳақида маълумот берилган.
Европа Иттифоқи Туркманистонни самарали камситишга қарши чоралар кўришга, жинсий ва гендер асосидаги зўравонликка қарши курашни давом эттиришга, жумладан уйдаги зўравонликни жиноят сифатида белгилашга чақирди. Шу билан бирга, Евроиттифоқ катта ёшдагилар ўртасидаги ихтиёрий бир жинсли муносабатларни жиноят сифатида кўрмаслик (декриминализация қилиш)ни ҳам таклиф қилди.
Европа Иттифоқи қамоқда сақланаётган шахслар шароити юзасидан жиддий хавотир билдирди, шунингдек, қийноқлар ва шафқатсиз муомала ҳақидаги хабарларга эътибор қаратди. Европа Иттифоқи Туркманистонни мажбурий йўқолишлар масаласида фуқаролик жамияти билан изчил ҳамкорлик қилишга чақирди.
Айни пайтда Европа Иттифоқи Туркманистоннинг Халқаро меҳнат ташкилоти билан мажбурий болалар меҳнатини бартараф этиш бўйича конструктив ҳамкорлигини юқори баҳолади. Томонлар шунингдек, Европа Иттифоқи томонидан молиялаштирилган ва МОТ билан ҳамкорликда амалга оширилаётган икки томонлама янги лойиҳани олқишлади.
Европа Иттифоқи Туркманистоннинг фуқаролиги йўқ шахслар муаммосини ҳал қилиш бўйича саъй-ҳаракатларини юқори баҳолаб, чет элда яшаётган барча мамлакат фуқаролари учун консуллик хизматларига камситишсиз кириш имконини таъминлашга чақирди.
Европа Иттифоқи фикр билдириш, сўз ва фикр эркинлиги, ҳаракатланиш эркинлиги, бирлашиш эркинлиги, ахборот олиш ҳуқуқи ҳамда мустақил оммавий ахборот воситалари мавжудлигининг аҳамиятини яна бир бор таъкидлади. Шунингдек, Туркманистоннинг барча фуқаролари учун интернетга чекловсиз кириш имконини таъминлаш ва фуқаролик жамияти фаолияти учун хавфсиз шароит яратиш зарурлиги қайд этилди.
Шу билан бирга, Human Rights Watch Туркманистон фаолларининг мамлакат ичида ва унинг ташқарисида таъқиб қилинаётгани ҳақида ҳисобот эълон қилди. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилот Туркманистонни дунёдаги энг ёпиқ ва репрессив давлатлардан бири сифатида таърифлаб, мустақил журналистлар, блогерлар, ҳуқуқшунослар ва фуқаролик фаоллари қамоққа олиш, таҳдидлар, кузатув, мажбурий эмиграция ва қариндошларга босим каби ҳолатларга дуч келаётганини таъкидлади.
HRW айниқса трансмиллий репрессияларга алоҳида эътибор қаратмоқда. Ташкилот маълумотларига кўра, Туркманистон ҳукумати танқидчиларни мамлакат ташқарисида ҳам таҳдидлар, кузатув, рақамли босим, консуллик хизматларини суиистеъмол қилиш, чет элда паспорт бериш ёки уни узайтиришдан бош тортиш, шунингдек, Туркманистон ичида фаолларнинг қариндошларига босим ўтказиш орқали таъқиб қилмоқда.
Инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари таъкидлашича, консулликлар орқали паспортларни узайтиришдан бош тортиш фуқароларни ҳужжатларни расмийлаштириш учун Туркманистонга қайтишга мажбур қилади. HRW баҳосига кўра, бу айниқса фаоллар ва ҳукумат танқидчилари учун хавфли бўлиб, улар қайтган тақдирда ҳибсга олиниши, қийноққа солиниши, адолатсиз суд ёки мажбурий йўқолишларга дуч келиши мумкин.
Ҳисоботда, жумладан, ҳибсда қолиб кетаётган ҳуқуқ ҳимоячиси Мансур Мингелов ва фаол Мурат Душемов тилга олинади. Шунингдек, HRW маълумотларига кўра, озод этилгандан сўнг ҳам чекловлар остида бўлган журналист Нургелди Халиқов ва ҳуқуқшунос Пиргелди Аллабердиев ҳам қайд этилган. Бундан ташқари, 2025 йилда Туркияда номаълум ҳолатларда йўқолиб қолган блогерлар Алишер Сахатов ва Абдулла Орусов ҳам ҳисоботда тилга олинган.
