Далер Жума (чапда) ва Муҳсин Пакнежод. shana.ir сайти фотосурати
Душанбе ва Теҳрон энергетика соҳасида узоқ муддатли ҳамкорлик бўйича келишувга эришди. Келишув Тожикистондаги нефтни қайта ишлаш заводларига (НҚЗ) Эрон нефть маҳсулотлари ва хом нефтини етказиб беришни назарда тутади. Бу ҳақда SHANA хабар берди.
Музокаралар 15 август куни Теҳронда Тожикистон Энергетика ва сув ресурслари вазири Далер Жума, Транспорт вазири Азим Иброҳим ва «Ориёнбанк» раҳбари Ҳасан Асадуллозода иштирокида бўлиб ўтди. Эрон томонидан учрашувда Нефть вазири Муҳсин Пакнежод қатнашди.
Музокаралардан сўнг Пакнежоднинг айтишича, сўнгги икки йилда муҳокамаларнинг асосий қисми Тожикистон дуч келаётган энергетика соҳасидаги муаммоларни ҳал қилиш мақсадида Эрондаги ортиқча нефть маҳсулотларини Тожикистонга экспорт қилиш имкониятига қаратилган.
«Бизнинг мақсадимиз — Тожикистон билан ёқилғи ва унинг НҚЗларига зарур бўлган хом нефть етказиб бериш бўйича узоқ муддатли шартнома учун асос яратишдир», — дея Эрон вазирининг сўзларини келтиради SHANA.
«Азия-плюс» таъкидлашича, Тожикистонда умумий лойиҳавий қуввати йилига қарийб 500 минг тоннани ташкил этувчи иккита нефтни қайта ишлаш корхонаси мавжуд.
Эришилган келишувларни амалга ошириш учун томонлар қўшма экспертлар гуруҳини тузади. У ҳамкорликнинг техник ва логистика жиҳатларини ўрганиш, шунингдек, узоқ муддатли битим лойиҳасини ишлаб чиқиш билан шуғулланади. Пакнежоднинг таъкидлашича, икки давлат ўртасида аввал эришилган келишувларнинг аксарияти аллақачон амалий босқичга ўтмоқда.
Тожикистон томони импорт ҳажмини оширишдан манфаатдор эканини тасдиқлади. Энергетика вазири Далер Жума Тожикистон, айниқса, мамлакатга таъсир кўрсатаётган глобал энергетика инқирози шароитида Эрондан нефть маҳсулотлари импортини кўпайтиришга интилаётганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, учрашувда маҳсулот турлари ва зарур ҳажмлар батафсил муҳокама қилинган. Томонлар Тожикистон бозори учун имтиёзли нархларни белгилаш имкониятини ҳам муҳокама қилган.
Музокараларда транспорт инфратузилмасига алоҳида эътибор қаратилди. Тожикистон Транспорт вазири, шунингдек, икки давлат ўртасидаги ҳамкорлик бўйича қўшма комиссия раиси Азим Иброҳим логистика йўналишлари энергетика соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтиришнинг асосий омили эканини таъкидлади.
«Тожикистон ва Эрон ўртасида йилига қарийб 800 минг, яъни 1 миллион тоннага етмайдиган миқдорда ёқилғи ташилади. Бироқ, бугунги музокаралар ва экспертлар гуруҳи иш бошлаганидан сўнг ушбу ҳажм сезиларли даражада ошади. Шунинг учун биз бу ёқилғини ташиш йўлларини излаяпмиз», — деди Иброҳим.
Вазирнинг қўшимча қилишича, Душанбе Эрондан етказиб бериш ҳажмини ошириш учун зарур инфратузилмани таъминлаш мақсадида қўшни давлатлар билан маслаҳатлашувлар ўтказишни режалаштирмоқда.
Эришилган келишув Тожикистоннинг энергия ресурслари етказиб берувчиларини диверсификация қилиш стратегиясининг бир қисми ҳисобланади. Илгари республика нефть маҳсулотларининг асосий қисмини Россиядан импорт қилар эди, аммо 2026 йил июль ойида етказиб беришда узилишлар юзага келди.
Тожикистон Монополияга қарши хизмат маълумотларига кўра, 2026 йилнинг биринчи ярмида республикага импорт қилинган нефть маҳсулотларининг 91,1 фоизи Россия ҳиссасига тўғри келган. Бу даврда импорт қилинган нефть маҳсулотларининг умумий ҳажми қарийб 600 минг тоннани ташкил этган. Импорт қилинган маҳсулотнинг ўртача қиймати бир тонна учун 825 долларни ташкил қилган.
Қолган ҳажм Беларусь (2,8%), Туркманистон (1,9%), Қозоғистон (1%), Ўзбекистон ва Қирғизистон (ҳар бири 0,9%) ўртасида тақсимланган. 2025 йилда Россиянинг нефть маҳсулотлари импортидаги улуши 80 фоиздан ортиқ бўлган, умумий етказиб бериш ҳажми эса 1,21 млн тоннага етган — бу 2024 йилдаги кўрсаткичдан 15 фоиз кўп.
2026 йил июль ойида Россиядан етказиб бериш ҳажмининг камайиши туфайли Тожикистонда ёқилғи бозоридаги вазият мураккаблашди. Россия нефтни қайта ишлаш заводларига дронлар ҳужумлари фонида мотор ёқилғиси танқислигига дуч келган эди. Reuters маълумотларига кўра, июль ойида Россиядан Тожикистонга автобензин етказиб бериш июнь ойига нисбатан икки баравар камайиб, 14,1 минг тоннани ташкил қилган. Авиация керосини етказиб бериш бутунлай тўхтаган, дизель ёқилғиси импорти эса 2 фоизга камайиб, 30 минг тоннага тушган.
Натижада Тожикистон июль ойида Туркманистон, Ўзбекистон ва Қозоғистондан ёқилғи харидини уч баравар ошириб, 34 минг тоннага етказган. Қўшни давлатлардан бензин хариди 13,8 минг тоннага, дизель ёқилғиси хариди эса 17,6 минг тоннага етган.
Июль ойида Тожикистон ҳукумати Қозоғистон, Туркманистон, Беларусь, Ироқ ва Эрон билан нефть маҳсулотларини қўшимча етказиб бериш бўйича музокаралар олиб бораётганини маълум қилганди.
