2026 йил 1 апрель ҳолатига кўра, Қирғизистоннинг давлат қарзи 9,8 миллиард долларни ташкил этди. Бу кўрсаткич ўтган йил давомида 47,7% га ошган. Economist.kg маълумотларига кўра, бу ўсиш суръати Евросиё иқтисодий иттифоқи (ЕОИИ) ҳамкор давлатлари ва қўшни Марказий Осиё давлатлари статистикасида кузатилган динамикадан сезиларли даражада ошади.
Пул жиҳатидан Қирғизистоннинг давлат қарзи ўтган йил давомида 6,7 миллиард доллардан 9,8 миллиард долларгача ўсган. Бундан ташқари, ички қарзларнинг икки баравардан кўпроқ ошганига қарамай, ташқи мажбуриятлар қарз таркибида ҳали ҳам устунлик қилмоқда, уларнинг 54% ёки 5,2 миллиард долларни ташкил этади.
Масалан, ЕОИИ ҳамкорлари билан таққослаганда, Қозоғистон ва Россия бунинг акси кўрсаткичини намойиш этади. Бу мамлакатларда умумий қарзнинг катта қисми ички қарзларга тўғри келади. Ва умумий ўсиш суръати Қирғизистонга қараганда анча паст.
Масалан, жорий йилнинг биринчи чораги охирида Россиянинг давлат қарзи 448 миллиард доллардан сал кўпроқни ташкил этган (йилига 25% га ошган), аммо бу миқдорнинг 387 миллиард доллари ички қарз бўлган.
Қозоғистоннинг бу кўрсаткичи 76,5 миллиард долларга етган (15,6% га ошган), аммо яна, бу миқдорнинг тахминан 60 миллиард доллари ички қарз бўлган.
Қирғизистоннинг Марказий Осиёдаги қўшнилари ҳам йиллик давлат қарзининг ўсиши бўйича Қирғизистондан сезиларли даражада орқада. Ўзбекистонда эса бу кўрсаткич 2026 йил 1 апрель ҳолатига кўра 47 миллиард долларга яқинлашган. Бироқ, ўтган йилнинг биринчи чораги охирида бу кўрсаткич 42,4 миллиард долларни ташкил этган, яъни бу кўрсаткич 10% дан сал камроққа ошган.
Тожикистон ҳукумати давлат қарзини бутунлай камайтирмоқда. 2025 йилнинг биринчи чорагида у 3,1 миллиард долларни ташкил этган бўлса, бир йилдан сўнг Молия вазирлиги 2,8 миллиард долларга пасайганини хабар қилди.
Туркманистон бир неча йиллардан бери ички қарзи тўлиқ тўланганини айтиб келади. Бироқ, унинг ташқи қарзи ялпи ички маҳсулотнинг 4-5 фоизидан ошмайди. Бироқ, бу кўрсаткич бироз бўлса-да, ўсиш тенденциясига эга. 2025 йил 1 апрель ҳолатига кўра, қарз тахминан 3 миллиард долларни ташкил этган бўлса-да, сўнгги бир йил ичида қарз 3,9 миллиард долларга етган. Шуни таъкидлаш керак, Халқаро валюта жамғармаси маълумотларига кўра, Туркманистон давлат қарзи ялпи ички маҳсулотнинг 5 фоизидан паст бўлган энг яхши бешта давлат қаторига киради. Марказий Осиё республикаси Тувалу, Бруней, Лихтенштейн ва Макао билан бир хил рўйхатдан жой олган.
ℹ️ Ўтган йилнинг ноябрь ойида Қирғизистон президенти Садир Жапаров давлат қарзи масаласини кўтарган эди. Унинг таъкидлашича, сўнгги 30 йил ичида сезиларли миқдорда маблағ тўпланган, аммо тўловлар аста-секин амалга оширилмоқда. Шундай қилиб, 2020 йилдан 2025 йилгача республика давлат қарзини тўлаш учун 258 миллиард сомдан (3,3 миллиард доллар) ортиқ маблағ ажратган, шундан 170,5 миллиард сом (1,9 миллиард доллар) ташқи қарз ва тахминан 115 миллиард сом (1,4 миллиард доллар) ички қарз бўлган.
Мамлакат раҳбарининг сўзларига кўра, бу масала 2035 йилга келиб тўлиқ ҳал қилинади. Президентнинг аниқлик киритишича, бу иқтисодий ўсишнинг юқори суръатлари ва йирик инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш туфайли мумкин амалга ошади.
