Маърузадан скриншот
Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тўқаев «Чегара билмас репортёрлар» (RSF) халқаро ташкилоти томонидан тузилган 2026 йил учун «Матбуот эркинлигига таҳдид солувчи йиртқичлар» рўйхатига киритилди. У журналистлар ва оммавий ахборот воситаларини таъқиб қилиш учун суд механизмларидан фойдалангани сабабли «Ҳуқуқ» тоифасидан жой олди. Бу ҳақда ташкилотнинг 2 ноябрь — Журналистларга қарши жиноятлар жазосиз қолишига қарши кураш халқаро кунида эълон қилинган матбуот баёнотида сўз боради.
Ушбу тоифада Тўқаев Туркия президенти Режеп Таййип Эрдоған, ҳиндистонлик тадбиркор Гаутам Аданининг конгломерати ва Россиянинг Роскомнадзор ташкилоти билан бир қатордан жой олган. RSF баҳолашича, уларнинг барчаси журналистлар ва таҳририятларга босим ўтказиш учун асоссиз суд жараёнларидан фойдаланади.
«Йиртқичлар рўйхати — RSFнинг кино санъатидаги «Олтин малина» мукофотига ўхшаш антирейтинг, яъни энг ёмон натижалар учун бериладиган мукофотдир. У тўлиқ холисликка даъво қилмайди, бироқ унга фақат ўтган йил давомида матбуотга зарар етказишга очиқдан-очиқ интилишини намоён этган шахслар ва ташкилотлар киритилган», — дея изоҳ беради «Чегара билмас репортёрлар» ташкилоти.
2026 йилги рўйхатдан жами 33 нафар шахс ва ташкилот ўрин олган. RSF уларни бешта тоифага ажратган: сиёсат, хавфсизлик, иқтисодиёт, ҳуқуқ ва жамият.
Рўйхатга киритилганлар орасида АҚШ президенти Дональд Трамп, Россия президенти Владимир Путин, Никарагуа президенти Даниэль Ортега, Миср президенти Абдулфаттоҳ ас-Сиси, шунингдек, Исроил мудофаа армияси, Мексика наркокартеллари ва Хитой Коммунистик партияси бор.
RSF Трампни АҚШ оммавий ахборот воситалари ва журналистларига мунтазам ҳужум қилгани учун рўйхатга киритган. Ташкилот баҳолашича, унинг иккинчи президентлик муддати бошланганидан буён матбуотга босим оммавий риторика ва давлат сиёсати доирасидан чиқиб, журналистлар фаолиятига жисмоний тўсиқлар қўйиш шаклини олган.
Хитойга нисбатан RSF Си Цзиньпин раҳбарлигидаги мамлакат журналистлар учун дунёдаги энг йирик қамоқхона бўлиб қолаётганини таъкидлайди. Ташкилот баҳолашича, Исроил мудофаа армияси ва Биньямин Нетаньяху ҳукумати Ғазо сектори, Иордан дарёсининг Ғарбий соҳили ва Ливанда журналистларга нисбатан репрессив сиёсат олиб бормоқда. Мексикада эса картеллар журналистларнинг ўлдирилиши давом этаётган қўрқув муҳитини сақлаб турибди.
«Жамият» тоифасида антирейтингдан Илон Маск ҳам ўрин олди. Ташкилот, шунингдек, «Биз журналистларни етарлича ёмон кўрмаяпмиз», деб айтган Аргентина президенти Хавьер Милейни ҳам алоҳида қайд этган.
Иқтисодий тоифага Alphabet ва Meta корпорациялари, шунингдек, тадбиркорлар Бидзина Иванишвили ва Венсан Боллоре киритилган. RSF фикрича, уларнинг ҳаракатлари мустақил оммавий ахборот воситаларини заифлаштириши, таҳририятларнинг молиялаштириш имкониятларини чеклаши ва уларнинг таҳририй мустақиллигига путур етказиши мумкин.
«Статистика, вазиятнинг ёмонлашуви ва матбуот фаолиятига тўсиқлар ортида муайян шахслар турибди. Улар жисмоний ёки риторик зўравонлик, қонунчилик, таҳдидлар, интернетдаги манипуляциялар ёки иқтисодий босим орқали ҳаракат қилиши мумкин. Бироқ, бу йиртқичларни бир нарса бирлаштиради: журналистларнинг ўз ишини бажаришига тўсқинлик қилиш, фуқароларни эркин ва мустақил ахборот манбаларидан фойдаланиш ҳуқуқидан маҳрум этиш истаги», — дея таъкидлайди RSF.
Қосим-Жомарт Тўқаев RSFнинг кинояомуз антирейтингига киритилган Марказий Осиёнинг ягона вакили бўлди. Шу билан бирга, матбуот эркинлиги бўйича сўнгги Жаҳон рейтингида Қозоғистон 180 та давлат орасида 149-ўринни эгаллаб, бир йил ичида саккиз поғона пастлади. Қирғизистон ва Ўзбекистон эса юқорироқ — мос равишда 146- ва 147-ўринлардан жой олган.
